Është e pastudiuar si e sa duhet moria e madhe e shkrimeve, kushtimeve, vargjeve, himneve e përkujtimoreve kushtuar të Ditës së Pavarësimit të Shqipnisë sonë të shtrenjtë, në revistat islame të gjysmës së parë të shekullit 20.
E, kjo sasi e madhe tekstesh plot dobi, nëse vërteton, fakton ndjenjën e sinqertë kombëtare tek elitat muslimane të vendit tonë.
Më poshtë do sjell disa materiale nga revistat e njohura të kësaj periudhe, si: “Zani i Naltë”, “Kultura Islame” dhe “Njeriu”.
“ZANI I NALTË”
Numri 11, Nanduer 1937, viti XII, i kushtohet 25 vjetorit. “Dy fjalë mbi 25 vjetorin – Veteranët e Klerit Musliman”, është përmbajtja e “Landës” së këtij numri.
Ja si nis kryeshkrimi i këtij numri: “Njizet’ e tetë Nanduer 1912! Shqipnia u bâ, u njoft ai shtet indipendent.” – (f. 321)
“Feja Islame si feë e vërtetë qi âsht, kje çmue peej Shqiptarëve edhe pat fillue me u përhapë në Shqipni qysh para kohës së Skënderbeut. Prandaj nuk âsht çudi qi të përpjekim me emna muslimanësh ndër burra shqiptarë qi kanë jetue para Shkënderbeut.
…
Mbas humbjes së Skënderbeut, kleri Musliman Shqiptar kjenë ata qi dhanë kontributin mâ të madh në ruajtjen e gjuhës kombëtare; sepse ata, mësimet, këshillat dhe predikimet fetare i bânë në gjuhën shqipe…
…
Ndofta mund të thotë ndokush se këta kanë shkrue me alfabet arab! Ani qysh! Mjaft qi kanë shkrue shqip; mjaf qi këtij populli i kanë dhanë të kuptojë se edhe gjuha e tyne, -Shqipja- mund të shkruhet…” – (f. 330)
Janë të pashembullta përpjekjet dhe mesazhet e shumë hoxhallarëve tanë të nderuar për çështjen kombëtare. Ja disa shembuj të paçmuar:
* Hoxhë Muglica
“Leu në katundin Okshotun të Gollobordës në vjetin 1854.
…
Nga ndjekjet e pandame t’ushtërisë Sërbe më 1914 u detyrue të iki n’Elbasan ku fatkeqësisht u burgos nga rebelët e e munduën në mënyrë mâ shnjerzore: I vunë nji samár në shpinë dhe e qitën pazarit të Elbasanit tue e shtrëngue t’eci kamba-doraz sdhe tue i thanë se në këtë mënyrë i shpërblenin përpjekjet e veprat patriotike të tij.
…
Ndërsa ushtarët serb po e vritshin, Hoxhë Muglica bërtiste: “Rroftë Shqipnija! Rroftë Kombi Shqiptár!” – (f. 341)
* Hoxhë Voka (Sait Efendi Najdeni)
“Leu në Dibër të Madhe në vjetin 1868.
…
“Muslimanët e vërtetë – përsëritte gjithmonë – duhet t’a dijnë se feja Islame urdhëron me e dashtë Atdheun.”
Rreth vjetit 1888, Hoxhë Voka mundi të bâjë për vehte në Dibër nji tok të rinjsh plot etje për mësim shqip. Këtyne në shenjë dashunije u dhuroi nga nji Abetare!
…
Vdekjen e priti me stohicizëm të vërtetë aty kah mbarimi i Nandorit 1903 tue lânë këtë porosi: “Pa e fitue Shqipnija Lirinë mos më vini gurë mbi vorrin t’em; e mbassi të fitohet Lirija, të m’i veni tue i shkrue shqip dhe tue i vû nji flamur mbi ‘ta!”… Shqipnija u bâ; Hoxha heroik âsht vorr në Dibër, po vorri i tij nuk ka gurë!?…” – (f. 345)
* Hoxha Tahsini
“Hoxha Hasan Tahsini, âsht i njoftun jo vetëm si nji idealist i dorës së parë të Kombit shqiptar, por edhe si nji shkencëtar e filosof i ndëgjuar qi âsht ndera e lavdi i kombit t’onë.
Hoxha Tahsini ka lindun më 1811 në katundin Ninat të Konispolit në Çamëri.
…
Hoxha Tahsini nga pikpamja e shqiptarizmës mund të konsiderohet si mjeshtri i Sami Beut, i Ismail Qemalit e i Vaso Pashës e të tjerë qi kanë marrë pjesë në fillimin e lëvizjes kulturore në Stamboll më 1879.
Hoxha Tahsini ishte i mendimit që të krijohet nji alfabet thjesht i veçantë qi mos të shembullonte as me shkronjat arabe as me shkronjat latine. Nji kopje e këtij alfabeti ndodhet në dorë të Z. Hafiz Ali Korçës…” – (f. 355)
– vijon me mbarësinë e All-llahut –
Imam Muhamed B. Sytari
Myfti i Zonës Shkodër
Shkodër, më 27 nëntor 2016